Trong bối cảnh thị trường bất động sản còn tồn tại nhiều bất cập về minh bạch thông tin và quản lý giao dịch, Chính phủ đang thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong việc tái cấu trúc toàn diện lĩnh vực này. Mới đây, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã chỉ đạo thí điểm vận hành sàn giao dịch tài sản mã hóa, đồng thời thành lập Trung tâm giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất do Nhà nước quản lý, dự kiến triển khai từ tháng 2/2026. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm “bịt kín” những khoảng trống trong quản lý và giao dịch bất động sản hiện nay.

Theo Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam (VARS IRE), trong nhiều năm qua, thị trường vẫn tồn tại tình trạng thông tin phân tán, thiếu đồng bộ giữa các chủ thể tham gia. Sự bất cân xứng dữ liệu giữa doanh nghiệp, nhà đầu tư và người mua đã tạo điều kiện cho hiện tượng đầu cơ, thổi giá và trục lợi. Điều này không chỉ làm méo mó thị trường mà còn tiềm ẩn rủi ro đối với hệ thống tài chính và niềm tin của người dân.

Chính vì vậy, việc xây dựng mô hình Trung tâm giao dịch bất động sản do Nhà nước quản lý được đánh giá là chủ trương phù hợp với xu hướng quản lý hiện đại, hướng tới minh bạch hóa và phát triển bền vững.

Kinh nghiệm từ các thị trường bất động sản phát triển

Thực tế cho thấy, tại nhiều quốc gia như Mỹ, Anh, Nhật Bản, Hàn Quốc hay Trung Quốc, hoạt động giao dịch bất động sản đều được quản lý trong một hệ sinh thái tập trung, với dữ liệu thống nhất và quy trình số hóa cao.

Đặc biệt, mô hình trung tâm giao dịch bất động sản tại Trung Quốc là ví dụ điển hình về hiệu quả quản lý. Người dân có thể hoàn tất thủ tục chuyển nhượng, xác minh pháp lý, kê khai thuế và cấp giấy chứng nhận chỉ trong thời gian ngắn, nhờ quy trình minh bạch và ứng dụng công nghệ hiện đại.

Việc học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia này giúp Việt Nam từng bước xây dựng mô hình quản lý phù hợp với điều kiện trong nước, đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ công trong lĩnh vực bất động sản.

Lợi ích từ việc hình thành Trung tâm giao dịch bất động sản

Theo đánh giá của VARS IRE, Trung tâm giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất do Nhà nước quản lý sẽ mang lại nhiều tác động tích cực cho thị trường.

Thứ nhất, mô hình này giúp minh bạch hóa toàn bộ quy trình giao dịch. Các thông tin về pháp lý, giá cả, tình trạng thế chấp hay hạn chế giao dịch sẽ được chuẩn hóa và công khai, góp phần hạn chế gian lận và bảo vệ quyền lợi người mua.

Thứ hai, vai trò quản lý và giám sát của Nhà nước được tăng cường. Trung tâm sẽ trở thành đầu mối dữ liệu tập trung, hỗ trợ cơ quan chức năng theo dõi diễn biến cung – cầu, giá cả và kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường.

Thứ ba, việc số hóa quy trình giao dịch giúp cải cách thủ tục hành chính, giảm thời gian và chi phí cho người dân, doanh nghiệp khi thực hiện đăng ký, công chứng, sang tên hay kê khai thuế.

Thứ tư, mô hình này thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực bất động sản thông qua việc tích hợp các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, blockchain và định danh số, nâng cao tính bảo mật và khả năng truy xuất dữ liệu.

Thứ năm, thị trường sẽ có nền tảng phát triển bền vững hơn khi nhà đầu tư và tổ chức tín dụng được tiếp cận thông tin đầy đủ, chính xác, từ đó nâng cao niềm tin và thu hút dòng vốn trong và ngoài nước.

Thứ sáu, ngành môi giới bất động sản cũng được tái cơ cấu theo hướng chuyên nghiệp, đặt ra tiêu chuẩn cao hơn về năng lực và đạo đức nghề nghiệp, góp phần làm lành mạnh hóa thị trường trung gian.

Chuẩn hóa dữ liệu – thách thức lớn trong quá trình triển khai

Một trong những điều kiện tiên quyết để vận hành hiệu quả Trung tâm giao dịch bất động sản là xây dựng cơ sở dữ liệu đạt tiêu chí “đúng – đủ – sạch – sống”. Đây cũng là nhiệm vụ trọng tâm trong quá trình hoàn thiện hệ thống định danh bất động sản quốc gia.

Trên thực tế, dữ liệu bất động sản không chỉ bao gồm thông tin cơ bản mà còn phải phản ánh đầy đủ lịch sử pháp lý, tình trạng tranh chấp, thế chấp và các giao dịch liên quan trong suốt vòng đời tài sản. Việc xây dựng hệ thống dữ liệu toàn diện như vậy đòi hỏi nguồn lực lớn và thời gian dài để hoàn thiện.

Do đó, việc triển khai đồng loạt trên cả nước ngay từ đầu sẽ gặp nhiều khó khăn. Giải pháp phù hợp là thí điểm tại các địa phương có điều kiện thuận lợi như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, sau đó từng bước mở rộng và hoàn thiện mô hình.

Bước đi chiến lược cho sự phát triển dài hạn

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia và cải cách hành chính, việc xây dựng Trung tâm giao dịch bất động sản do Nhà nước quản lý không chỉ mang tính cấp thiết trước mắt mà còn có ý nghĩa chiến lược lâu dài.

Đây được xem là bước đột phá trong việc hình thành hệ sinh thái giao dịch bất động sản hiện đại, minh bạch và hiệu quả. Mô hình này vừa phục vụ tốt hơn cho người dân và doanh nghiệp, vừa tạo công cụ quản lý mạnh mẽ cho Nhà nước, góp phần xây dựng thị trường bất động sản phát triển theo hướng an toàn, lành mạnh và bền vững.