Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới của hệ sinh thái khởi nghiệp khi lần đầu tiên xây dựng được hành lang pháp lý tương đối hoàn chỉnh cho hoạt động đầu tư mạo hiểm. Sự ra đời của quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia được kỳ vọng sẽ tạo cú hích mạnh mẽ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và thu hút nguồn lực xã hội.
Hoàn thiện khung pháp lý cho đầu tư mạo hiểm
Tại một hội thảo về hệ sinh thái khởi nghiệp tổ chức tại TP.HCM, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 264 vào giữa tháng 10, quy định rõ về việc thành lập và vận hành các quỹ đầu tư mạo hiểm ở cấp quốc gia và địa phương.
Theo đó, quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia sẽ hoạt động theo mô hình doanh nghiệp, có thể là công ty cổ phần hoặc công ty trách nhiệm hữu hạn từ hai thành viên trở lên. Mô hình này cũng được áp dụng cho các quỹ đầu tư tại địa phương, với sự tham gia của cả khu vực công và tư nhân, tạo nên cấu trúc linh hoạt và đa nguồn lực.
Quy mô vốn lớn, cơ chế vận hành linh hoạt
Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia dự kiến có vốn điều lệ ban đầu tối thiểu 500 tỷ đồng từ ngân sách nhà nước. Đồng thời, quỹ có thể huy động thêm vốn từ các tổ chức và cá nhân trong và ngoài nước, với mục tiêu nâng quy mô lên ít nhất 2.000 tỷ đồng trong vòng 5 năm đầu.
Ở cấp địa phương, vốn nhà nước sẽ do UBND tỉnh, thành phố quyết định và cấp một lần ngay khi thành lập quỹ. Điều này giúp tăng tính chủ động cho từng địa phương trong việc phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp riêng.
Đáng chú ý, chu kỳ đầu tư của quỹ kéo dài tối đa 10 năm, riêng các dự án liên quan đến công nghệ chiến lược hoặc lưỡng dụng có thể được kéo dài đến 15 năm. Ngưỡng chấp nhận rủi ro lên tới 50% vốn điều lệ – một mức khá cao – cho thấy sự cởi mở trong việc hỗ trợ các ý tưởng đột phá.
Cơ chế “mở” thu hút mọi nguồn lực đầu tư
Một điểm mới quan trọng của mô hình quỹ đầu tư lần này là cơ chế mở, cho phép mọi tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước tham gia góp vốn. Đây là bước chuyển lớn từ mô hình trước đây khi Nhà nước giữ vai trò sở hữu gần như toàn bộ.
Cách tiếp cận này không chỉ giúp đa dạng hóa nguồn vốn mà còn tạo môi trường cạnh tranh, minh bạch hơn cho các dự án khởi nghiệp sáng tạo.
Bên cạnh đó, Nghị định cũng đưa ra cơ chế miễn trừ trách nhiệm cho các nhà quản lý quỹ trong trường hợp rủi ro phát sinh do yếu tố khách quan như biến động thị trường, thiên tai hoặc thay đổi chính sách, miễn là quy trình đầu tư được thực hiện minh bạch và không có hành vi cố ý sai phạm.
Văn hóa khởi nghiệp – yếu tố quyết định sự bền vững
Dù nguồn vốn đóng vai trò quan trọng, nhiều chuyên gia cho rằng yếu tố cốt lõi quyết định sự phát triển lâu dài của hệ sinh thái khởi nghiệp lại nằm ở văn hóa.
Tinh thần dám nghĩ, dám làm, sẵn sàng chấp nhận rủi ro và học hỏi từ thất bại cần được nuôi dưỡng một cách bài bản. Những giá trị này không chỉ giúp cá nhân phát triển mà còn tạo nên một cộng đồng khởi nghiệp mạnh mẽ, có khả năng lan tỏa và thu hút nhà đầu tư.
Kinh nghiệm từ các trung tâm khởi nghiệp lớn trên thế giới cho thấy, việc chia sẻ thất bại và coi đó là bài học là một phần quan trọng trong hành trình đổi mới sáng tạo. Đây cũng là yếu tố mà Việt Nam cần chú trọng xây dựng nếu muốn phát triển hệ sinh thái bền vững.
Đạo đức kinh doanh và sự minh bạch là nền tảng
Một trong những vấn đề được nhấn mạnh là đạo đức kinh doanh. Khi nhận được vốn đầu tư, các startup cần duy trì sự minh bạch, trung thực và cam kết lâu dài với nhà đầu tư.
Niềm tin là yếu tố then chốt trong đầu tư mạo hiểm. Một khi niềm tin bị phá vỡ, không chỉ doanh nghiệp mà cả hệ sinh thái đều chịu ảnh hưởng tiêu cực.
Cần đẩy mạnh đào tạo và ứng dụng công nghệ
Bên cạnh yếu tố vốn và văn hóa, các chuyên gia cũng đề xuất tăng cường đào tạo về đổi mới sáng tạo, sở hữu trí tuệ và phát triển bền vững cho các doanh nhân trẻ.
Ngoài ra, việc xây dựng nền tảng công nghệ ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ đánh giá ý tưởng khởi nghiệp cũng được xem là hướng đi tiềm năng. Công cụ này có thể giúp doanh nghiệp xác định mức độ trùng lặp, định hướng phát triển và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ hiệu quả hơn.
Thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp trong cộng đồng
TP.HCM – một trong những trung tâm kinh tế lớn của cả nước – đang tích cực triển khai nhiều chương trình nhằm lan tỏa tinh thần khởi nghiệp đến cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ.
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, việc xây dựng một hệ sinh thái khởi nghiệp không chỉ mạnh về tài chính mà còn vững về văn hóa sẽ là chìa khóa giúp Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên đổi mới sáng tạo.
